Zatrudnienie pracownika wiąże się nie tylko z podpisaniem umowy, skierowaniem na badania lekarskie i przygotowaniem stanowiska pracy. Przed dopuszczeniem nowej osoby do wykonywania obowiązków pracodawca powinien również zapewnić jej odpowiednie szkolenie w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Szkolenie wstępne BHP nie powinno być traktowane wyłącznie jako formalność. Jego celem jest przygotowanie pracownika do bezpiecznego wykonywania pracy, zapoznanie go z zasadami obowiązującymi w firmie oraz zagrożeniami występującymi na konkretnym stanowisku.
Kiedy należy przeprowadzić szkolenie wstępne BHP?
Szkolenie wstępne powinno odbyć się przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Oznacza to, że pracownik nie powinien rozpoczynać wykonywania obowiązków, obsługiwać urządzeń ani samodzielnie przebywać na stanowisku, zanim nie zostanie odpowiednio przeszkolony.
Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Nie należy więc zobowiązywać pracownika do realizacji obowiązkowego szkolenia po godzinach ani obciążać go jego kosztami.
Wyjątek może dotyczyć pracownika, który podejmuje u tego samego pracodawcy pracę na tym samym stanowisku bezpośrednio po zakończeniu poprzedniej umowy o pracę. W takiej sytuacji ponowne szkolenie wstępne może nie być wymagane.
Z czego składa się szkolenie wstępne?
Szkolenie wstępne BHP obejmuje dwa odrębne elementy:
- instruktaż ogólny,
- instruktaż stanowiskowy.
Samo przeprowadzenie części ogólnej nie wystarczy, jeżeli ze względu na rodzaj stanowiska pracownik powinien odbyć również instruktaż stanowiskowy.
Instruktaż ogólny BHP
Podczas instruktażu ogólnego pracownik poznaje podstawowe przepisy oraz zasady bezpieczeństwa i higieny pracy.
Szkolenie powinno uwzględniać między innymi:
- podstawowe prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy,
- zasady poruszania się po zakładzie pracy,
- zagrożenia występujące w firmie,
- postępowanie w razie wypadku lub sytuacji awaryjnej,
- zasady ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji,
- zasady udzielania pierwszej pomocy,
- wewnętrzne procedury i instrukcje obowiązujące u pracodawcy.
Instruktaż ogólny odbywają nie tylko nowo zatrudnieni pracownicy, lecz również studenci odbywający praktykę oraz uczniowie realizujący praktyczną naukę zawodu.
Instruktaż może prowadzić między innymi pracownik służby BHP, osoba wykonująca zadania tej służby, pracodawca samodzielnie wykonujący zadania służby BHP albo wyznaczony pracownik posiadający wymaganą wiedzę, umiejętności i aktualne szkolenie.
Instruktaż stanowiskowy
Instruktaż stanowiskowy dotyczy już konkretnego miejsca i sposobu wykonywania pracy. Powinien być przeprowadzony na stanowisku, na którym pracownik ma wykonywać swoje obowiązki.
Jego zadaniem jest zapoznanie pracownika z:
- czynnikami niebezpiecznymi, szkodliwymi i uciążliwymi,
- wynikami oceny ryzyka zawodowego,
- stosowanymi maszynami, narzędziami i urządzeniami,
- zasadami bezpiecznego wykonywania poszczególnych czynności,
- środkami ochrony zbiorowej i indywidualnej,
- postępowaniem w przypadku awarii albo zagrożenia,
- sposobem przygotowania, wykonywania i zakończenia pracy.
Instruktaż stanowiskowy przeprowadza się między innymi dla pracowników zatrudnianych na stanowiskach robotniczych oraz innych stanowiskach, na których występuje narażenie na czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe. Dotyczy on również pracowników przenoszonych na takie stanowiska.
Jeżeli pracownik wykonuje pracę na kilku różnych stanowiskach, powinien odbyć instruktaż na każdym z nich.
Ponowne przeprowadzenie instruktażu może być konieczne także wtedy, gdy zmienią się warunki pracy, proces technologiczny, organizacja stanowiska, stosowane substancje, maszyny, urządzenia lub narzędzia.
Kto może prowadzić instruktaż stanowiskowy?
Instruktaż stanowiskowy może prowadzić pracodawca albo wyznaczona przez niego osoba kierująca pracownikami, jeżeli posiada:
- odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie zawodowe,
- wiedzę dotyczącą metod bezpiecznego wykonywania pracy,
- aktualne szkolenie BHP,
- przygotowanie do prowadzenia instruktażu.
W praktyce instruktaż często prowadzi bezpośredni przełożony, kierownik, mistrz albo brygadzista, ponieważ to te osoby najlepiej znają organizację konkretnego stanowiska i rzeczywiste warunki wykonywania pracy.
Specjalista BHP może pomóc w przygotowaniu programu, materiałów i dokumentacji, ale nie zawsze powinien zastępować osobę zarządzającą danym stanowiskiem.
Jak udokumentować szkolenie wstępne?
Odbycie instruktażu ogólnego i stanowiskowego dokumentuje się w karcie szkolenia wstępnego przechowywanej w aktach osobowych pracownika.
Od grudnia 2025 roku przepisy dopuszczają potwierdzanie odbycia oraz przeprowadzenia instruktażu także w postaci elektronicznej. W takim przypadku pracodawca sporządza odpowiednią adnotację w karcie szkolenia i dołącza dokument elektroniczny zawierający wymagane potwierdzenie albo jego odwzorowanie.
Samo podpisanie pustej albo wcześniej przygotowanej karty nie jest szkoleniem. Dokumentacja powinna potwierdzać szkolenie, które rzeczywiście zostało przeprowadzone zgodnie z odpowiednim programem.
Najczęstsze błędy pracodawców
Do problemów związanych ze szkoleniami wstępnymi najczęściej należą:
- dopuszczenie pracownika do pracy przed szkoleniem,
- przeprowadzenie wyłącznie instruktażu ogólnego,
- brak programu dostosowanego do stanowiska,
- powierzenie instruktażu osobie bez odpowiedniego przygotowania,
- nieuwzględnienie wyników oceny ryzyka zawodowego,
- identyczny zakres szkolenia dla wszystkich stanowisk,
- brak instruktażu po zmianie maszyny lub organizacji pracy,
- nieprawidłowo wypełniona karta szkolenia,
- traktowanie kursu online jako zastępstwa całego szkolenia wstępnego.
Szkolenie powinno odpowiadać rodzajowi wykonywanej pracy i rzeczywistym zagrożeniom. Przepisy wymagają, aby programy były opracowywane dla określonych grup stanowisk i dostosowane do warunków pracy uczestników.
Szkolenie wstępne to początek bezpiecznej pracy
Dobrze przeprowadzone szkolenie pomaga pracownikowi zrozumieć nie tylko to, czego nie wolno robić, ale przede wszystkim jak bezpiecznie wykonywać codzienne obowiązki.
Pracodawca zyskuje natomiast potwierdzenie, że pracownik został zapoznany z zasadami obowiązującymi w firmie, zagrożeniami i sposobami ochrony przed nimi.
Potrzebujesz wsparcia w organizacji szkoleń BHP?
Prowadzimy instruktaże ogólne BHP, przygotowujemy programy szkoleniowe oraz pomagamy organizować i dokumentować instruktaże stanowiskowe. Zakres szkolenia dopasowujemy do branży, stanowisk oraz zagrożeń występujących w zakładzie pracy.
Skontaktuj się z nami i zaplanuj szkolenia dla nowych pracowników.