Każdy pracodawca i osoba kierująca pracownikami ma obowiązek tak organizować pracę i stanowiska, aby chronić ludzi przed zagrożeniami wypadkowymi oraz przed wpływem czynników szkodliwych i uciążliwych. Tak stanowi Kodeks pracy oraz przepisy wykonawcze.
W codziennym środowisku pracy mamy do czynienia z wieloma czynnikami, które mogą oddziaływać na pracowników w różny sposób. Dla ułatwienia rozróżnia się trzy podstawowe grupy czynników:
- czynniki szkodliwe – ich działanie może prowadzić do rozwoju chorób zawodowych lub obniżenia sprawności fizycznej i psychicznej. W określonych warunkach czynnik szkodliwy może stać się czynnikiem niebezpiecznym,
- czynniki niebezpieczne, zwane także urazowymi – ich działanie może spowodować wypadek przy pracy lub uraz,
- czynniki uciążliwe – nie zagrażają one bezpośrednio życiu czy zdrowiu, ale utrudniają wykonywanie pracy, powodują szybkie zmęczenie i obniżają wydajność.
Wśród tych czynników wyróżniamy cztery główne grupy: biologiczne, fizyczne, chemiczne i psychofizyczne.
Czynniki biologiczne
Do tej grupy zaliczamy drobnoustroje – takie jak bakterie, wirusy, grzyby, pasożyty wewnętrzne człowieka, a także hodowle komórkowe czy jednostki bezkomórkowe zdolne do przenoszenia materiału genetycznego. Kontakt z nimi może powodować zakażenia, zatrucia lub alergie.
Czynniki fizyczne
To na przykład hałas, wibracje, promieniowanie optyczne i jonizujące, promieniowanie laserowe, pola elektromagnetyczne, elektryczność, pyły przemysłowe czy niekorzystny mikroklimat. Do czynników fizycznych zaliczamy też zagrożenia urazowe – takie jak poruszające się maszyny, ruchome elementy urządzeń, ostre krawędzie czy przemieszczające się materiały.
Czynniki chemiczne
Chemikalia mogą działać różnie w zależności od rodzaju i sposobu wchłaniania do organizmu. Dzielimy je między innymi na substancje toksyczne, drażniące, uczulające, rakotwórcze, mutagenne czy wpływające na funkcje rozrodcze. Mogą wnikać drogą oddechową, przez skórę i błony śluzowe albo przez przewód pokarmowy.
Czynniki psychofizyczne
Tutaj mieszczą się zarówno obciążenia fizyczne – statyczne i dynamiczne, jak i obciążenia psychiczne. Może to być przeciążenie umysłowe, stres, monotonia, a także nadmierne obciążenie emocjonalne. Wszystkie te elementy wpływają na samopoczucie i wydajność pracownika.
Czynniki środowiska pracy w biurach
Pracownicy administracyjno–biurowi spędzają większość dnia przy komputerze, często powyżej czterech godzin dziennie. Do ich obowiązków należy obsługa klientów, przygotowywanie dokumentów, analiza ofert, prowadzenie korespondencji czy archiwizacja. W pracy korzystają z komputerów, drukarek, kserokopiarek, telefonów czy niszczarek. Na stanowisku biurowym mogą występować zarówno czynniki wypadkowe, jak i szkodliwe.
Przykładowe zagrożenia urazowe to:
- korzystanie z drabin albo krzeseł w celu sięgania wysoko – ryzyko upadku,
- poślizgnięcia i potknięcia na schodach, śliskich podłogach czy o wystające przewody,
- otwarte szuflady, ostre krawędzie biurowych przyrządów, ryzyko skaleczeń,
- uszkodzony sprzęt elektryczny, który może spowodować porażenie prądem,
- możliwość pożaru przy wadliwym sprzęcie czy nieodpowiednim obchodzeniu się z papierem i źródłami ognia.
Do czynników fizycznych zaliczamy m.in.:
- hałas z urządzeń biurowych i rozmów,
- niewłaściwe oświetlenie, które powoduje zmęczenie wzroku,
- poparzenia przy przygotowywaniu gorących napojów.
Czynniki chemiczne i pyłowe:
- kurz, pył papieru, kleje, środki czystości, a także ozon czy tlenki azotu emitowane przez drukarki i kopiarki. Mogą one powodować podrażnienia, uczulenia czy choroby układu oddechowego.
Czynniki biologiczne:
- grzyby i pleśnie na starych dokumentach,
- mikroorganizmy przenoszone w kontaktach z innymi osobami w zatłoczonych, słabo wentylowanych biurach.
Czynniki psychofizyczne i ergonomiczne:
- stres związany z obsługą klienta,
- długotrwałe siedzenie przy komputerze, powodujące bóle pleców, karku czy rąk,
- przemęczenie oczu i przeciążenie psychiczne.
Czynniki środowiska pracy na stanowiskach robotniczych
Stanowiska robotnicze są bardzo zróżnicowane – od budowy, przez produkcję, aż po gastronomię czy usługi fryzjerskie. Wszędzie jednak pojawiają się charakterystyczne grupy zagrożeń.
Czynniki fizyczne:
- hałas,
- niekorzystny mikroklimat – zimny, gorący lub zmienny,
- pyły nieorganiczne,
- złe oświetlenie na stanowisku pracy.
Czynniki chemiczne:
- substancje drażniące,
- detergenty stosowane w procesach technologicznych i przy sprzątaniu.
Czynniki biologiczne:
- bakterie, wirusy, grzyby i pasożyty, a także toksyny przez nie wytwarzane.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie nerwowe,
- praca w zmiennych warunkach pogodowych,
- obciążenie mięśni, stawów i kręgosłupa,
- praca w wydłużonym czasie.
Materialne czynniki niebezpieczne obejmują:
- narzędzia w złym stanie technicznym, tępe ostrza, źle oprawione rękojeści,
- brak odpowiednich środków ochrony indywidualnej,
- niezabezpieczone prace na wysokości,
- wystające i ostre elementy maszyn,
- drogi transportowe i rusztowania niezgodne z przepisami,
- bałagan i brak porządku w miejscu pracy,
- uszkodzone instalacje i przewody elektryczne, obsługiwane przez osoby bez uprawnień.
Podsumowanie
Zarówno w biurach, jak i na stanowiskach robotniczych, pracownicy stykają się z licznymi czynnikami szkodliwymi, niebezpiecznymi i uciążliwymi. Rolą pracodawcy i osób kierujących pracą jest ich rozpoznanie oraz zapewnienie takich warunków, aby nie powodowały one zagrożenia dla zdrowia i życia. Pamiętajmy, że nawet pozornie niewielkie zagrożenia – jak hałas w biurze czy złe oświetlenie – w dłuższej perspektywie mogą mieć poważne konsekwencje.
Potrzebujesz pomocy w rozpoznaniu zagrożeń na stanowiskach pracy?
Pomagamy identyfikować czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe, analizować warunki wykonywania pracy oraz dobierać odpowiednie działania ograniczające ryzyko.