Ochrona pracy kobiet to bardzo ważny obszar prawa pracy i przepisów BHP. Wynika on nie tylko z przepisów Kodeksu pracy, ale także z roli, jaką kobiety pełnią w społeczeństwie – szczególnie w okresie ciąży i macierzyństwa. Pracodawca ma obowiązek zapewnić kobietom bezpieczne i higieniczne warunki pracy, dostosowane do ich możliwości fizycznych i zdrowotnych, a w szczególnych sytuacjach także specjalną ochronę.
Ogólne zasady ochrony
Zasadą jest, że kobieta – tak jak każdy pracownik – ma prawo do równego traktowania i pełni uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Jednocześnie ustawodawca przewidział szczególne przepisy, które chronią zdrowie kobiet i ich zdolność do pracy. Jednym z podstawowych przejawów tej ochrony jest zakaz zatrudniania kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Zakaz ten ma charakter bezwzględny – nawet jeśli pracownica wyraziłaby zgodę, pracodawca nie może powierzyć jej takich zadań.
Prace wzbronione
Szczegółowy wykaz prac wzbronionych kobietom określa Rozporządzenie Rady Ministrów z 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych pracownikom młodocianym oraz kobietom (Dz.U. z 2017 r. poz. 796, z późn. zm.).
Dla wszystkich kobiet zakazane są m.in.:
- prace związane z bardzo dużym wysiłkiem fizycznym i ręcznym przenoszeniem ciężarów,
- prace w wymuszonej pozycji ciała,
- prace pod ziemią w kopalniach.
Dodatkowo dla kobiet w ciąży i karmiących piersią zakazane są prace:
- w mikroklimacie zimnym, gorącym i zmiennym,
- w narażeniu na hałas i drgania,
- przy monitorach ekranowych powyżej 4 godzin dziennie,
- w kontakcie ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi, np. wirus różyczki, cytomegalia, toksoplazmoza,
- w narażeniu na substancje chemiczne, promieniowanie jonizujące czy pola elektromagnetyczne,
- stwarzające ryzyko ciężkiego urazu fizycznego lub psychicznego, np. akcje ratownicze, gaszenie pożarów, prace z materiałami wybuchowymi.
Szczególna ochrona kobiet w ciąży i karmiących
Kodeks pracy przewiduje dodatkowe ograniczenia dla kobiet w okresie ciąży i karmienia piersią.
W tym czasie pracodawca:
- nie może zatrudniać pracownicy dłużej niż 8 godzin na dobę,
- nie może zlecać pracy w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej,
- nie może delegować pracownicy poza stałe miejsce pracy bez jej zgody,
- ma obowiązek przenieść pracownicę do innej pracy, jeśli dotychczasowa jest dla niej szkodliwa lub uciążliwa.
Jeśli nie ma możliwości zapewnienia innej pracy – pracownicy przysługuje zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
Uprawnienia związane z macierzyństwem
Ochrona pracy kobiet to nie tylko zakazy, ale także przywileje związane z macierzyństwem i rodzicielstwem. Do najważniejszych należą:
- urlop macierzyński – obowiązkowy i płatny,
- urlop rodzicielski i urlop ojcowski, dzielone z ojcem dziecka,
- prawo do przerw na karmienie dziecka piersią,
- urlop wychowawczy,
- dwa dni zwolnienia od pracy w ciągu roku na opiekę nad dzieckiem do lat 14,
- ochrona przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy w okresie ciąży oraz urlopu macierzyńskiego.
Sankcje
Zatrudnianie kobiet przy pracach wzbronionych albo utrudnianie korzystania z ich praw związanych z macierzyństwem stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Grozi za to kara grzywny od 1000 zł do 45 000 zł.
Potrzebujesz zweryfikować warunki pracy kobiet w swojej firmie?
Pomagamy oceniać stanowiska pod kątem prac wzbronionych, dostosowywać organizację pracy kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz porządkować związane z tym procedury i obowiązki pracodawcy.